Tazminat (İş Kazasından Kaynaklanan Maddi-Manevi Tazminat)
Tazminat (İş Kazasından Kaynaklanan Maddi-Manevi Tazminat), iş kazası sonucunda meydana gelen bedensel, ekonomik ve manevi zararların, kanunda öngörülen şartların varlığı halinde işveren tarafından giderilmesini amaçlayan önemli bir hukuki taleptir. İş kazası sonucunda meydana gelen bedensel zararlar, sürekli iş göremezlik, geçici iş göremezlik, gelir kaybı veya ölüm gibi durumlarda, belirli şartların varlığı halinde işçinin ya da hak sahiplerinin tazminat talep etme hakkı bulunmaktadır. Türk hukukunda iş kazasından kaynaklanan Tazminat (İş Kazasından Kaynaklanan Maddi-Manevi Tazminat) davaları, işverenin hukuki sorumluluğu ile Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından sağlanan hakların birlikte değerlendirilmesini gerektirir.
Bu yazıda, iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi Tazminat (İş Kazasından Kaynaklanan Maddi-Manevi Tazminat) davalarının hukuki dayanakları, dava şartları, tazminat hesaplama yöntemleri, zamanaşımı süreleri ve uygulamada dikkat edilmesi gereken hususlar ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
İş Kazası Nedir?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu‘nun 13. maddesinde iş kazasının hangi hallerde meydana geldiği düzenlenmiştir. Buna göre sigortalının;
- İşyerinde bulunduğu sırada,
- İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle,
- İşveren tarafından görevle başka bir yere gönderildiğinde,
- Emziren kadın sigortalının süt izni sırasında,
- İşveren tarafından sağlanan taşıtla işe gidiş veya geliş sırasında
meydana gelen ve sigortalıyı bedenen ya da ruhen zarara uğratan olaylar iş kazası olarak değerlendirilebilir.
Her olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmektedir.
İş Kazasından Kaynaklanan Tazminat Nedir?
İş kazası nedeniyle ortaya çıkan zararların giderilmesi amacıyla açılan davalar genel olarak mTazminat (İş Kazasından Kaynaklanan Maddi-Manevi Tazminat) davalarıdır.
Bu davalar, SGK tarafından yapılan ödemelerden bağımsız olarak işverenin hukuki sorumluluğu çerçevesinde değerlendirilmektedir. Ancak SGK tarafından bağlanan gelirler veya yapılan ödemeler, bazı durumlarda maddi tazminat hesabında dikkate alınabilir.
İş Kazasından Kaynaklanan Maddi Tazminat
Maddi tazminat, iş kazası nedeniyle meydana gelen ekonomik kayıpların giderilmesini amaçlar.
İş kazası sonucunda çalışan;
- Kazanç kaybına uğramış olabilir.
- Çalışma gücünü kısmen veya tamamen kaybetmiş olabilir.
- Tedavi giderlerine katlanmış olabilir.
- Sürekli bakıcı ihtiyacı doğmuş olabilir.
Bu zararların hukuken ispatlanması halinde işverenden maddi tazminat talep edilmesi mümkündür.
Maddi tazminatın kapsamı her olayın özelliklerine göre değişmektedir.
İş Kazasında Geçici İş Göremezlik Tazminatı
İş kazası nedeniyle çalışanın belirli bir süre çalışamaması halinde geçici iş göremezlik söz konusu olur.
Bu süreçte oluşan gelir kayıpları ve diğer ekonomik zararlar maddi tazminat kapsamında değerlendirilebilir.
SGK tarafından sağlanan geçici iş göremezlik ödeneği ile işverene karşı ileri sürülebilecek talepler farklı hukuki nitelik taşımaktadır.
İş Kazasında Sürekli İş Göremezlik Tazminatı
İş kazası sonucunda çalışanın meslekte kazanma gücünün kalıcı olarak azalması halinde sürekli iş göremezlik zararı doğmaktadır.
Bu durumda;
- Maluliyet oranı,
- Yaş,
- Gelir düzeyi,
- Çalışma süresi,
- Kusur oranları
gibi birçok unsur dikkate alınarak maddi tazminat hesaplanmaktadır.
Mahkemeler, hesaplamalarda bilirkişi raporlarından yararlanmaktadır.
İş Kazası Sonucu Ölüm Halinde Maddi Tazminat
İş kazasının ölümle sonuçlanması halinde ölen çalışanın desteğinden yoksun kalan kişiler destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir.
Bu kişiler çoğunlukla;
- Eş,
- Çocuklar,
- Anne,
- Baba
olmaktadır.
Ancak her olayda destek ilişkisi ayrıca değerlendirilmektedir.
Destekten yoksun kalma tazminatı hesaplanırken ölen kişinin geliri, yaşı, yaşam beklentisi ve destek süresi gibi birçok kriter dikkate alınmaktadır.
İş Kazasından Kaynaklanan Manevi Tazminat
Manevi tazminat, iş kazası nedeniyle kişinin yaşadığı acı, elem, üzüntü ve yaşam kalitesindeki olumsuz etkilerin belirli ölçüde giderilmesini amaçlayan hukuki bir taleptir.
Manevi tazminat bir ceza niteliği taşımaz.
Amacı, zarar görenin yaşadığı manevi kaybın tamamen ortadan kaldırılması değil, hukuken uygun görülen ölçüde giderim sağlanmasıdır.
Mahkemeler manevi tazminat miktarını belirlerken;
- İş kazasının ağırlığını,
- Kusur oranlarını,
- Yaralanmanın derecesini,
- Kalıcı sakatlığı,
- Tarafların ekonomik ve sosyal durumunu,
- Hakkaniyet ilkesini
birlikte değerlendirmektedir.
İş Kazasında Manevi Tazminat Kimler Tarafından Talep Edilebilir?
İş kazasında manevi tazminat talep edebilecek kişiler olayın niteliğine göre değişmektedir.
Yaralanmalı iş kazalarında öncelikle zarar gören işçi manevi tazminat talep edebilir.
İş kazasının ölümle sonuçlanması halinde ise şartları oluştuğu ölçüde ölen işçinin yakınları da manevi tazminat talebinde bulunabilir. Kimlerin bu kapsamda talepte bulunabileceği, somut olayın özellikleri ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirilir.
İşverenin İş Kazasındaki Hukuki Sorumluluğu
İşveren, çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak amacıyla gerekli tüm önlemleri almakla yükümlüdür.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işveren;
- Risk değerlendirmesi yapmak,
- Koruyucu ekipman sağlamak,
- Eğitim vermek,
- Denetim yapmak,
- Güvenli çalışma ortamı oluşturmak
zorundadır.
Bu yükümlülüklerin ihlali halinde işverenin hukuki sorumluluğu doğabilir.
Her iş kazasında işveren otomatik olarak sorumlu sayılmaz. Sorumluluk; olayın oluş şekli, alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemleri, kusur durumu ve illiyet bağı gibi unsurlar dikkate alınarak değerlendirilir.
İşçinin Kusuru Tazminatı Etkiler mi?
Evet.
İş kazasında işçinin kusurunun bulunması Tazminat (İş Kazasından Kaynaklanan Maddi-Manevi Tazminat) miktarını etkileyebilir.
Mahkemeler kusur oranlarını bilirkişi incelemeleriyle belirlemektedir.
Örneğin;
- İşveren %80 kusurlu,
- İşçi %20 kusurlu
ise hesaplanan maddi tazminatta işçinin kusur oranı dikkate alınabilir.
Her olay kendi özel koşullarına göre incelenmektedir.
İş Kazası Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
İş kazası Tazminat (İş Kazasından Kaynaklanan Maddi-Manevi Tazminat) hesaplaması oldukça teknik bir süreçtir.
Hesaplamada genellikle;
- İşçinin yaşı,
- Net geliri,
- Mesleği,
- Maluliyet oranı,
- Kusur oranı,
- Aktif çalışma süresi,
- Yaşam beklentisi,
- SGK tarafından yapılan ödemeler,
- Bilirkişi raporları
gibi birçok unsur dikkate alınmaktadır.
Bu nedenle her dosyada farklı Tazminat (İş Kazasından Kaynaklanan Maddi-Manevi Tazminat) miktarı ortaya çıkabilmektedir.
İş Kazası Tazminat Davası Açma Şartları
İş kazası nedeniyle Tazminat (İş Kazasından Kaynaklanan Maddi-Manevi Tazminat) talep edilebilmesi için genel olarak;
- İş kazasının meydana gelmiş olması,
- Bir zararın doğmuş olması,
- İşverenin sorumluluğunu gerektiren hukuki şartların bulunması,
- İş kazası ile zarar arasında uygun illiyet bağının bulunması
gerekmektedir.
Bu şartlar somut olay özelinde mahkeme tarafından değerlendirilmektedir.
İş Kazası Sonrasında Delillerin Önemi
İş kazası davalarında deliller büyük önem taşımaktadır.
Özellikle;
- İş kazası tutanağı,
- SGK kayıtları,
- Hastane raporları,
- Sağlık kurulu raporları,
- Tanık beyanları,
- Kamera kayıtları,
- İş güvenliği belgeleri,
- Bilirkişi raporları
davaya önemli katkı sağlayabilmektedir.
Delillerin eksiksiz şekilde toplanması, yargılama sürecinin sağlıklı yürütülmesine yardımcı olur.
İş Kazası Davalarında Yetkili ve Görevli Mahkeme
İş kazasından kaynaklanan Tazminat (İş Kazasından Kaynaklanan Maddi-Manevi Tazminat) davalarında görevli mahkeme kural olarak İş Mahkemesidir.
İş Mahkemesinin bulunmadığı yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi, iş mahkemesi sıfatıyla davaya bakabilir.
Yetki konusunda ise somut olayın özellikleri ve ilgili mevzuat hükümleri dikkate alınarak değerlendirme yapılır.
İş Kazası Tazminat Davalarında Zamanaşımı
İş kazasından doğan Tazminat (İş Kazasından Kaynaklanan Maddi-Manevi Tazminat) taleplerinde uygulanacak zamanaşımı süresi, olayın niteliğine ve uygulanacak hukuk kurallarına göre değişebilir. Ayrıca iş kazasının aynı zamanda ceza hukuku bakımından suç oluşturduğu durumlarda, belirli koşullar altında ceza zamanaşımı sürelerinin hukuk davasına etkisi gündeme gelebilir.
Bu nedenle zamanaşımı değerlendirmesinin somut olayın özellikleri dikkate alınarak yapılması önemlidir. Sürelerin kaçırılması hak kaybına yol açabileceğinden, hukuki durumun gecikmeden incelenmesi faydalı olacaktır.
SGK Tarafından Sağlanan Haklar
İş kazası sonrasında SGK tarafından şartların oluşması halinde çeşitli sosyal güvenlik hakları sağlanabilir.
Bunlar arasında;
- Geçici iş göremezlik ödeneği,
- Sürekli iş göremezlik geliri,
- Ölüm geliri,
- Cenaze ödeneği,
- Hak sahiplerine bağlanabilecek gelirler
yer alabilir.
Bu haklar ile işverene karşı açılabilecek Tazminat (İş Kazasından Kaynaklanan Maddi-Manevi Tazminat) davaları farklı hukuki nitelikte olup, her somut olay özelinde birlikte değerlendirilmelidir.
İş kazasının ardından öncelikle olayın kayıt altına alınması ve gerekli bildirimlerin yapılması önem taşır. Ardından sağlık raporları, SGK kayıtları ve diğer deliller toplanır. Uyuşmazlığın niteliğine göre zorunlu arabuluculuk şartı bulunup bulunmadığı güncel mevzuat çerçevesinde değerlendirilir. Dava açılması halinde mahkeme; tarafların iddia ve savunmalarını, bilirkişi incelemelerini, kusur raporlarını ve diğer delilleri birlikte değerlendirerek karar verir.
İş Kazası Sonrasında Hukuki Süreç Nasıl İlerler?
Yargılama süresince eksik veya hatalı hazırlanan belgeler süreci uzatabileceğinden, hukuki işlemlerin dikkatle yürütülmesi önemlidir.
İş Kazası Tazminat Davalarında Bilirkişi İncelemesinin Önemi
İş kazasından kaynaklanan Tazminat (İş Kazasından Kaynaklanan Maddi-Manevi Tazminat) davalarında bilirkişi raporları çoğu zaman belirleyici deliller arasında yer alır. Mahkeme; kusur oranının tespiti, iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uyulup uyulmadığının değerlendirilmesi, maluliyet oranı ve maddi zarar hesabı gibi teknik konularda uzman bilirkişilerden rapor alabilir.
Taraflar, bilirkişi raporlarına karşı yasal süre içinde itiraz etme hakkına sahiptir. Mahkeme, raporları diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir ve gerektiğinde ek rapor veya yeni bilirkişi incelemesine karar verebilir.
Sonuç
İş kazasından kaynaklanan Tazminat (İş Kazasından Kaynaklanan Maddi-Manevi Tazminat) , hem iş hukuku hem de borçlar hukuku ve sosyal güvenlik hukuku bakımından teknik değerlendirme gerektiren dava türleri arasında yer almaktadır. İş kazasının meydana geliş şekli, işverenin yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği, tarafların kusur durumu, maluliyet oranı, ekonomik kayıplar ve diğer deliller tazminat taleplerinin değerlendirilmesinde önemli rol oynar.
Her iş kazası kendine özgü koşullar içerdiğinden, Tazminat (İş Kazasından Kaynaklanan Maddi-Manevi Tazminat) hakkının kapsamı ve hesaplama yöntemi somut olayın özelliklerine göre belirlenir. Hak kaybı yaşanmaması adına zamanaşımı sürelerinin gözetilmesi, delillerin zamanında toplanması ve sürecin yürürlükteki mevzuat ile güncel yargı kararları çerçevesinde değerlendirilmesi önem taşımaktadır.